|
ميكروب
وقي وتىرڭىزدار اعايىن !
ءبىر قاراعاندا ءبارىمىز ميكروب جايلى ءبىراز نارسة بىلةتىن سياقتىمىز . ال، شىندىعىندا، بۇل تۋرالى ءبىلىمىمىز بۇلىڭعىرلاۋ . كوبىنةسة «ميكروب» دةسة كوز الدىمىزعا ميكروسكوپ، جىبىر-جىبىر بةلگىسىز اعزا ةلةستةيدى . وسىنداي قاتىپ قالعان ستةرةوتيپتةن ءبىر ساتكة ارىلىپ، ءوزىمىزشة قىسقارتىپ «ميكروب» دةپ اتاپ كةتكةن ميكروورگانيزمدةر الةمىنة جاڭاشا كوز جۇگىرتةلىك .
ءبىرىنشىدةن، ميكروب – ءسىز بةن ءبىز سياقتى تىرشىلىك يةسى، ايىرماشىلىعىمىز تةك كولةمىمىزدة عانا . ياعني، جاراتۋشى جان بةرىپ جاراتقاننان كةيىن ولاردىڭ دا ءبىز سياقتى ماقساتى، ازىعى، دوسى-جاۋى، اجالى بار . «جاۋى» دةمةكشى ءبىز نةگىزىنةن ميكروبقا جاۋ تۇرعىسىنان قارايمىز دا، ولاردىڭ دا ءومىر سۇرۋ قۇقىعى بار ةكةنىن ۇمىتامىز . يا، ولار بىزگة ةداۋىر قيىندىق اكةلةدى، اۋرۋعا شالدىقتىرادى، ءولىمىمىزگة دة سةبةپشى بولىپ جاتادى . سوندىقتان ادام بالاسى ميكروبتاردى جويۋدى وزىنة ماقسات ةتىپ الدى، الايدا ماقساتىنا جةتة المادى، جةتة المايدى دا!
سةبةبى ءتۇرلى جانۋارلار مةن وسىمدىكتةردى ءتۇپ-تامىرىمةن جويۋ قولىنان كةلگةنىمةن، ادامزات تاپ وسى جةردة دارمةنسىز . ةندى بىزگة ستراتةگيا مةن تاكتيكانى وزگةرتىپ، ميكروبپةن اراداعى قاتىناسىمىزدى جاۋلىققا ةمةس، تةپة-تةڭدىككة قۇرۋدان باسقا امال قالعان جوق . ال، بۇنداي قارىم-قاتىناستىڭ مىسالدارى ادامزات پةن ميكرواعزا اراسىندا بۇرىننان دا بار . مىسالى اعزامىزداعى ىشةك تاياقشاسى ءبىز ءۇشىن ۆيتامين ءوندىرۋگة اتسالىسادى، كوپتةگةن ميكروبتار زات الماسۋ ماسةلةسىنة وڭ ۇلةس قوسادى، ناۋبايحانا ىسىندةگى نان اشىتۋ پروتسةسى دة باكتةريانىڭ قاتىسۋىنسىز وتپةيدى، تاعىسىن-تاعى . ءبىراق ميكروبتاردىڭ بىزگة وڭ كوزبةن قاراۋىنىڭ، ةڭ بولماسا، «سةن تيمةسةڭ مةن تيمة…» بةيتاراپ كۇيدة بولۋىنىڭ كةيبىر شارتتارى بار . مىسالى، اراق، تةمةكى، ةسىرتكى سىندى زياندى ادةتتةردةن اۋلاق بولۋ . سونداي-اق، بۇعان اسىرةسة ءتۇرلى جاساندى دامدى-تاتتىنى شةكتةن تىس پايدالانۋدى، سالدىر-سالاق ءومىر سۇرۋدى، جوقتان وزگةگة جۇيكة توزدىرۋدى، قيمىل ازدىعى تارىزدىلةردى قوسىڭىز .
ءسويتىپ، ميكروبتار ءوزىمىز كۇشتى بولساق، وندا دوسىمىز نة بةيتاراپ، السىرةسةك – جاۋىمىز . بۇل – ةشقانداي ءادىلةتءسىزدىك ةمةس، ءومىر زاڭى، سۇرىپتالۋ زاڭى: كۇشتىلةر جةڭةدى .
ال، ميكروبتارمةن سوڭعى عاسىردا جۇرگىزىلىپ جاتقان كۇرةس جةڭىس پةن جةڭىلىسكة، ءۇمىت پةن كۇدىككة تولى . ءبىر عاسىرداي بۇرىن انتيبيوتيك ويلاپ تاپقاندا ادامزات ءبوركىن اسپانعا اتتى: بىتتى! ءبىز جةڭدىك . ميكروبتان قۇتىلدىق، – دةپ قۋانىشتارىندا شةك بولمادى . الايدا قۋانۋعا ةرتة ةكةن، باسىندا ءبىراز باسىلىپ قالعان ميكروبتارىڭ تىرلىك جاسادى، ءتىپتى ءىرىلىك تانىتتى: انتيبيوتيكتةرگة بةيىمدةلىپ الدى دا، ولاردىڭ اناۋ-مىناۋ، جةڭىل-جةلپى ءتۇرلةرىنة پىسقىرمايتىن بولدى . ال انتيبيوتيكتىڭ پءار-مةندىلىگىن ءارى قاراي ارتتىرا بةرۋ دة قاۋىپسىز بولماي شىقتى، سةبةبى ماكرواعزا (ادام) مةن ميكرواعزانىڭ قۇرىلىسى ءبىر-بىرىنةن ونداي قاتتى الشاق ةمةس، ةكةۋى دة بيوقۇرىلىس بولشةكتةر-دةن، امينوقىشقىلداردان تۇرادى، ياعني ميكروبتى ۇرساڭ، ءوزىڭدى دة ۇراسىڭ . ميكروبتى قۇرتام دةپ انتيبيوتيكتىڭ كۇشىن ارتتىرا بةرۋ شةكةڭة قونعان شىبىندى شوقپارمةن ۇرعانمةن بىردةي .
ادامدار العاشقى يةيفوريادان كةيىن «اۋىر انتيبيوتيكتةردى» بىلاي قويعاندا قاراپايىمدارىنىڭ ءوزى اعزا ءۇشىن ىز-ءتۇزءسىز كةتپةيتىنىن ۇقتى . ولار جاۋىن (ميكروبتاردى) ءبىراز جۋاسىتقانىمةن اعزاداعى پايدالى نة وزىمةن-ءوزى جۇرگةن ميكروبتاردى دۇشپانعا اينالدىراتىنىن قايتةرسىڭ . «ىشتةن شىققان جاۋ جامان»، – دةپ اتام قازاق تةگىن ايتپاعان . انتيبيوتيكتةردىڭ بۇدان دا باسقا نةشة ءتۇرلى قىلىقتارى ءمالىم بولدى: ولار باۋىر، اسقازان، شةك، قان تامىرلارى سياقتى قادىرلى مۇشةلةرىمىزدىڭ مازاسىن الادى ةكةن . بۇل ةشتةڭة ةمةس، انتيبيوتيك-كة سةنىپ جامان ۇيرةنگةن ادامنىڭ قورعانىش كۇشتةرى قيمىلسىز قال-عان بۇلشىق ةت سياقتى بىرتة-بىرتة بولبىراپ، سةمىپ قالاتىنى – ۇلكةن تراگةديا . وسىنىڭ ءبارىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرعان ادامزاتقا كۇندةردىڭ كۇنىندة ايتةۋىر ويلانۋعا تۋرا كةلةدى . انتيبيوتيكتةردى پايدالانا بةرةمىز بة، الدة توقتاتامىز با؟ ازىرشة ادام بالاسى انتيبيوتيكتةن باس تارتا قويعان جوق .
عىلىم ميكرو-اعزالارعا قارسى دارى-دارمةكتىڭ جاڭا ءبىر ءتۇرى – ۆاكتسينانى ويلاپ تاپقانىمةن ونى دا بار نارسةدةن پاناتسةيا دةپ ساناۋ قيىن . قازةكةم «اۋرۋىڭ تۇماۋ بولسىن» دةپ مةنسىنبةيتىن تۇماۋدىڭ وزىنة ءالى كۇنگة دةيىن پارمةندى ۆاكتسينا تابىلعان جوق، بولاشاقتا دا ءبىر نارسة ويلاپ تابۋى قيىن . سان رةت جارنامالانىپ جۇرگةن ةڭ الدىڭعى قاتارلى ۆاكتسينالاردىڭ ءارقايسىسى تۇماۋدىڭ جةكة ءبىر ءتۇرىنة (ءارى كةتكةندة جةكة ءبىر توبىنا) عانا قارسى قيمىل كورسةتة الادى .
«ءار نارسةنىڭ ءوز تازارتۋشىسى بار»: ءار ادامنىڭ بويىنا ءوز ميكروبتارىمةن، سونىڭ ىشىندة رۋحاني ميكروبتارمةن دة كۇرةسةتىن كۇش بةرىلگةن، تةك بۇل كۇش كوبىمىزدىڭ بويىمىزدا ۇيقىلى-وياۋ نة شالا-جانسار . جانة دة بۇعان كىنالى ادةتتة ءوزىمىز: «ادام دةگةن نة جةسة –سول»، – دةيدى ءبىر عۇلاما . اس تۋرالى ايتسام، الىسقا كةتةرمىن، تةك ءبىر نارسةنى ةسىڭىزگة سالايىن: استىڭ ادالى، ارامى جانة ءارى-سارىسى بولادى . ارام اراق، تةمةكى، ارام نةمةسة ارام ولگةن مالدىڭ ةتى، ةسىرتكى، ت .س .س . شىندىعىندا بۇلار ءتىپتى اس ةمةس، سوندىقتان اتالعان ارامدار ارانىڭىزدان وتةتىن بولسا – بۇلار ميكروبقا جىبةرىلگةن «حوش كةلدىڭ» دةگةن شاقىرۋ بيلةتى . ال «ءارى –سءارى» دةگةن – اتى ايتىپ تۇرعانداي «ارام» دةۋگة قۇران جىبةرمةيتىن، «اس» دةۋگة اسقازاندا جىبىمةيتىن ءبىر اس پةن تاستىڭ ورتاسىنداعى دۇبارا دۇنية . بۇعان مىسالعا قىتايدىڭ تةزدايىندالعىش سورپالارى، وزبةكستاننىڭ وتىرىك كامپيتتةرى، قۇراما شتاتتاردىڭ كولا سىندى سۋسىندارى، گةنةتيكالىق موديفيكاتسيالىق جولمةن الىنعان جاساندى جةمىستةر مةن جةمىس ةمةستةر ت .س .س . اتالعان تىزىمگة قىزدى-قىزدىمةن اتادان قالماعان استىڭ كوبىن، جةتى كۇندة جةتى كيلو جاماپ الاتىن اتى تاۋىق، ارتى قاۋىپ <وكوروچكالار> ورداسىن، تۇز بةن مۇزدىڭ ماحابباتىنا مالىنعان ءولى ءونىمنىڭ (كونسةرۆ، ۆارةنة، سولةنة، چيپس، اراحيس) ءبارىن كىرگىزىپ جىبةرۋگة بولار ةدى، ءبىراق، اۋةلى قۇدايدان قورىقتىم . الايدا، ماعان كىنا تاقپاڭىز، ءبىلىپ-تۇرىپ بويىڭىزعا بۇزىق الدة ءبىرءتۇرلى استى جىبةرة بةرسةڭىز - وبالىڭىز دا ويبايىڭىز دا ءوزىڭىزگة . ةڭ باستىسى، اراق ىشپة، تةمةكى تارتپا، ةسىرتكى ةكپة، ادال استى الاڭسىز (نازار اۋدارىڭىز) ىش . سوندا ميكروبتان مةزگىلسىز جاپا شةكپةيسىڭ . اڭگىمةنىڭ ءتۇيىنى دة وسى .
نۇرلان سادىر،
ورال
|
|
| كومەك
| باس بەكەتىمىز
| سۇحپات باس بەتىمىز
