|
قۇدايبەرگەن بولاتبايەۆ.
اتاقتى سۋرەتشى ساحي رومانوۆتىڭ اق نوسەردەي اقجارقىن كۇلكىسى ادامدى بىردەن باۋلاپ الاتىن. جادىراعان جازداي جايما شۋاق كۇلكى جانسارايىڭا بويلاپ ويعا قۋات بەرەتىن. ساحي اعاعا تەلەفون شالىپ قال-جاعدايىن سۇراساڭ بولدى بۇرقىراپ اققان بۇلاقتىڭ سۋىنداي سۇلۋ كۇلكىسىمەن كوڭىلدى جادىراتىپ جىبەرەتىن.
ساحي اعانىڭ تابيعاتىنا ءتان تاماشا قاسيەتىنىڭ ءبىرى - كوپشىلدىگى، حالىققا جاقىندىعى، ەلمەن ەتەنە ارالاسۋىندا دەپ بىلەمىن. ونىڭ ونەردەگى كوركەم تۋىندىلارى قازاق ونەرىندەگى كوركەم شەجىرە. ساحي رومانوۆتىڭ ءومىر بەلەستەرى مەن تاريحي تاعىلىمى جۇمباق سىرعا تولى.
بالعىن بالالىق شاعىن رەسەيدە وتكىزسەدە وتانىنا، ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن بەينەلەۋ ونەرى ارقىلى بەدەرلەپ بەردى. باسىنان باقىتسىز كۇندەردى وتكىزىپ، زامان زاپىرانىن جۇتسا دا «قازاق» ەكەنىن قايسار مىنەزىمەن تانىتا ءبىلدى. ساحي اعا انا سۇتىمەن اۋىزدانباسادا ار-نامىسىن انا ءتىلىن مەڭگەرۋگە جۇمسادى. ول قازاق ەكەندىگىن ونەرىمەن دالەلدەگەن ازامات. قازاق بەينەلەۋ ونەرىن ساحي رومانوۆتىڭ شىعارماسىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سۋرەتشىنىڭ ابىروي اتاعىن كوتەرگەن «قىرىق وتىرىك»، «قۇرمانعازى» گرافيكالىق سۋرەتتەرى مەن «جايلاۋداعى كەش»، «جەر تۋرالى دەكرەت»، «كىسەن اشقان»، «وتان اياسىندا» اتتى كوركەم تۋىندىلارى كوپشىلىككە ايان. ءار شىعارمانىڭ تاقىرىبى، كوركەمدىك ويلاۋ ماشىعى، ستيلدىك قولتاڭباسى ايقىن. ساحي اعانىڭ تالعامى جوعارى، دەڭگەيى بيىك ورىن دال عان بىرنەشە تۋىندىلارىنا توقتالىپ وتەيىن. ونىڭ ءاربىر تۋىندىسى ءوز ومىرىمەن تاعدىرلاس جەكە داستان. كوركەم شىعارمالاردىڭ بەينەلەۋ ءتىلى، سۇرانىسى دەر كەزىندە دۇنيەگە كەلگەندىگىن دالەلدەيدى. اسىرەسە سۋرەتشى دانالىق پەن تاپقىرلىقتى قازاق ەرتەگىسىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى بولعان «قىرىق وتىرىكتەگى» تازشا بالا بولمىسىنان ىزدەيدى. ساحي رومانوۆ تازشا بالانى كوركەم سۋرەتتە بەينەلەۋدە جان ءبىتىرىپ، حالىقپەن تابىستىردى. كورەرمەننىڭ نازارىنا ىلىنگەن باستى تۇلعالىق وبراز سۋرەتتە سيمۆولعا اينالدى. سۇلۋلىقتىڭ قاعيداسىنا ۇلاسقان كوركەم بەينە سيقىرلى سىزىقتىق سىرعا تولى. ساحي رومانوۆ بالالىق ارمان سىرىن ەرتەگىنىڭ مازمۇنىمەن تولىقتىرىپ سەريالىق سۋرەتتەرمەن جان سىرىن اشۋعا تىرىسادى. حالىق ەرتەگىسى ساحي اعانىڭ قازاقي مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋدا ومىرىنە ءنار، وسۋىنە ءار بەرەدى. ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرگەن سىرشىل سۋرەتشى ساحي رومانوۆ ەلدىڭ ەرتەڭىن ەرتەگىدەن ىزدەگەن. ارمانشىل وي قيال-عاجايىپ قۇبىلىسقا اينالىپ، ومىرشەڭدىكتىڭ شىندىققا اينالاتىنىن شىعارماشىلىق ىزدەنىستىڭ يگىلىگىمەن دالەلدەۋگە تىرىستى.
ساحي رومانوۆتىڭ «قۇرمانعازى» اتتى وتىزعا جۋىق سەريالىق سۋرەتتەرى ءوز الدىنا ءبىر داستان. قۇرمانعازى كۇيلەرىنىڭ ىشكى ماز مۇنى، تەڭىزدەي تەرەڭدىگى، داۋىلپاز ەكپىندىگى سۋرەتشى جۇرەگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. اسىرەسە «قايران شەشەم»، «سارىارقا»، «اقساق كيىك» اتتى گرافيكالىق شىعارمالارى بەينەلەۋ ونەرىندەگى ءبىرتۇتاس دۇنيە بولىپ تابىلادى. كۇيشى بويىنداعى بولمىس ءبىتىمدى، تاۋقىمەت تاعدىردى بارىنشا نانىمدى بەينەلەدى. ءاربىر گرافيكالىق تۋىندى اۋەزدى انگە، ءارى مۇڭلى نازعا تولى. ۇلى كومپوزيتور قۇرمانعازى ومىرىندەگى كۇدىك پەن ءۇمىتتىڭ قۇپيا سىرىنا تەرەڭ بويلاپ، سۋرەت ارقىلى سىرىن اشۋعا تىرىستى. كەزىندە كورنەكتى سۋرەتشى ءابىلحان قاستەيەۆ «ساحي سۋرەتتەرى قۇرمانعازىنىڭ ءومىر تىنىسىنا ءتىل بىتىرگەن ءتىرى سۋرەتتەر» دەپ، ءدال باعاسىن بەرگەن.
ساحي رومانوۆتىڭ اسقاق ارمانى «كىسەن اشقان» اتتى تاريحي تۋىندىمەن ۇلاسادى. اقيقاتتى اشۋدى ازاتتىقتى اڭساعان حالىقتىڭ ارمان-تىلەگىن تاريحي شىعارمامەن دالەلدەدى. پروفەسسيونال سۋرەتشى كوركەم تۋىندىدا قۇرمانعازىنىڭ الىپ وبرازىن مونۋمەنتتىك تۇرعىدا اسقان شەبەرلىكپەن بەينەلەدى. پولوتونىڭ بەتىن تۇتاس الىپ تۇرعان كۇيشىنىڭ وبرازدىق كەسكىن كەلبەتى، مىعىم وتىرعان بەينەسى، سالالى ساۋساقپەن ۇستاعان قاسيەتتى قارا دومبىرانىڭ زارلى ءۇنى وزەكتى جارىپ كەتەتىندەي ءۇن قاتادى. بۇل كارتينا الەۋمەتتىك تاريحي زامان شىندىعىنىڭ ايناسى. تۇلعالىق بەينە مونۋمەنتالدى ادەمى جاراسىم تاپقان. كۇيشى مەن تابيعات اراسىنداعى جاراسىمدالىق دارالانىپ جاراتىلىس كەلبەتىنە ايرىقشا اجار بىتىرگەندەي اسەر ەتەدى. سۋرەتشىنىڭ ادام تابيعاتىن اشۋداعى وزەكتى ارقاۋى ۇلتتىق بوياۋ رۋحىنان ايقىن اڭعارىلادى. ەكپىندى كۇي، ءومىر وزەنى دالانىڭ دارقاندىعى، باعزىلىق، بابالىق، ۇلىلىق باسىم. كەڭ جازيرا كەلبەتىندە قۇيىنداتقان اقبوكەندەر زىمىراپ ءوتىپ بارا جاتقان ۋاقىت ولشەمىنىڭ تارازىسى تارىزدەس. ساحارا دالانى جاڭعىرتىپ، تىڭ دالانى دۇركىرەتكەن كۇيشىنىڭ رۋحى قاњارماندىق عاجايىپ قۇدىرەتىمەن ايگىلەنەدى. بۇعاۋدان بوسانعان كۇيشى ەركىندىككە ەندى قول جەتكەندىگىن ءوزىنىڭ كۇيى ارقىلى جەتكىزگىسى كەلەدى.
س. رومانوۆقا قۇرمانعازى وبرازىن سومداۋ ءبىراز جىل ىزدەنۋدى قاجەت ەتكەن. سۋرەتشى وبرازدىق تۇلعانى ۇيلەستىرۋ بارىسىندا باس كەيىپكەردىڭ تۇلعالىق ءبىتىمىن بەلگىلى كومپوزيتور كەنەن ازىربايەۆتىڭ بويىنان ىزدەيدى. ساحي اعاعا ناتۋرا بولعان كەنەن اتانىڭ سۇڭعاق بويى، دارا دەنە ءبىتىمى، سالاقۇلاش ساۋساقتارى، كەسەك تۇلعاسى كولەمدى مونۋمەنتتىك وبرازدىق تۇلعانى سومداۋعا كوپ سەبىن تيگىزەدى. كەز-كەلگەن ادام وبرازىن تابيعات ورىسىنە قوندىرا سالعانمەن سىڭىسپەيتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا ساحي رومانوۆ كۇيشى وبرازىن تابيعاتپەن ۇلەستىرۋدە وزەكتى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرەدى. تابيعات پەن كۇيشى اراسىنداعى جاراتىلىستىڭ جاراسىمدىلىعىن بارىنشا بايىپتى شەشە بىلگەن.
ساحي رومانوۆتىڭ «جەر تۋرالى دەكرەت» اتتى تاريحي تۋىندىسى قازاق ەلدىگىنىڭ باستاۋى بولىپ تابىلادى. ەل تاعدىرى مەن جەر تاعدىرىنىڭ بولىنبەس ءبىر تۇتاستىعىنا باسا نازار اۋدارادى. كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى كۇردەلى كوركەم تۋىندىنىڭ ءدال ورتاسىنداعى قىزىل كيىز ءۇيدىڭ ماڭدايشاسىندا ۆ. ي. لەنين پورترەتىنىڭ بەينەلەنۋى بايتاق قازاق جەرىنىڭ بار ەكەندىگىنە كوسەمنىڭ قول قويعانىن دالەلدەيتىن قۇجات تارىزدەس كورىنىس بەرەدى. اق كيىمدى انا جەر-انانى تەبىرەنتىپ مەيىرىمنەن نۇر توگەدى. ابىز اقساقالدارىمىز دارحان دالانى اۋەزدى كۇيگە بولەپ، كوڭىل شەرىن تارقاتىپ تىلسىم تىرشىلىكپەن بىرگە تولعانادى. اسەرلى اۋەن سالتاناتتى حالقىن ساۋىق-قۋانىشقا شاقىراتىنداي اسەر بەرەدى. كۇننىڭ نۇرى تۋرا تۇسكەن ساحارا سار دالامىزدىڭ ارتقى كورىنىسىندەگى قاتپار-قاتپار قارت تاۋلار بەلەستەرى وتكەن ءداۋىر ەلەستەرىن ەسكە تۇسىرەدى. كوشپەلى قازاق حالقىنىڭ كىندىگى جەرمەن جارالعانىن دالەلدەيتىن تاريحي تۋىندى. ەمشەكتەگى بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن جاقسىلىقتىڭ نىشانىنا كۋا ەكەنىن كارتينا سيۋجەتىنەن كورىپ بولاشاققا ءۇمىت ارتاسىز. ەلدىك پەن تىرلىكتىڭ، وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سىرىن ۇعىندىراتىن سىرلى سۋرەتتەن شىنايى ءلازات الاسىز. تاريحي تۋىندىنىڭ تامىرىندا استارلى دۇنيەنىڭ اشىلماعان ءمانى بار ەكەندىگىن اڭعارۋعا بولادى. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دۇنيەگە كەلگەن تاريحي تۋىندىلارعا تالداۋ جاساۋدا ءفالساپالىق تۇرعىدان قايتا قارالۋى ءتيىس. ەلدىڭ ەرتەڭىن ويلايمىز دەسەك ەنشىمىزگە جازعان تاريحي تۋىندىلاردىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە باسا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت.
ساحي رومانوۆتىڭ ەنشىسى بولەك، ەڭسەسى بيىك تۋىندىسىنىڭ ءبىرى «وتان اياسىندا» دەپ اتالادى. تىلسىم تابيعاتتىڭ سۇلۋ كورىنىسىن كوركەم بوياۋ تىلىمەن بەينەلەگەن كوركەم شىعارما ءاربىر كورەرمەنگە اسەر ەتپەي قويمايدى. كەڭ جازيرا دالانىڭ تورىندە تابيعات بوياۋىمەن ۇيلەسىم تاپقان تەكەمەت بەتىندەگى بەسىكتەگى بالا بارلىق كورەرمەنگە باسا نازار اۋدارتادى. قۇنداققا ورالعان بالانىڭ بەسىكتە ەركىن جاتۋى ەركىندىكتى اڭساعان ەلدىڭ ەنشىسى تارىزدەس. بولاشاق ۇرپاقتىڭ بوداندىقتا ءومىر سۇرمەۋى وزەكتى ماسەلە ەكەندىگىن ۇققان سىرشىل سۋرەتشى س.رومانوۆ ءوز تۋىندىسىندا نازىك سىر شەرتەدى. تەكەمەتتىڭ ۇستىندەگى دومالانىپ جاتقان ەكى ءتۇستى دوپ تۇراقسىز دۇنيەنىڭ وڭدى-سولىن اڭعارتقانداي. تابيعاتى داستۇرلىك ونەرگە باي تۋىندى ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتىڭ ءاربىر نىشانىنان سىر شەرتەدى. كۇننىڭ نۇرىنا بولەنگەن، قىزىل تۇسپەن كومكەرىلىپ بەينەلەگەن بالا وبرازى ماڭگىلىككە ەستە قالادى. بەسىك باسىنا ورالعان اق ورامال ءسابيدىڭ اق جارقىن بولاشاعىنا جول اشادى. بەسىكتىڭ بەلدەۋىندەگى كوزدى مونشاق تىل-كوزدەن ساقتاۋدىڭ سيمۆولى تارىزدەس. بەسىكتىڭ ارجاعىندا كوكجيەك كەڭىستىگىندە قالىقتاپ ۇشقان قارلىعاش قازاق ەرتەگىسىنىڭ كورىنىسى سياقتى. اڭىزاق دالانىڭ اياسىندا ورنالاسقان قوس اعاش انا مەن بالاداي بولىپ تىرشىلىك تىنىسىمەن تىلدەستىرەدى. ءيىرىمدى جەردىڭ ءيىسىن العان اقبوز بەن كۇرەڭ قاسقا كۇمبىرلەگەن دالانىڭ كۇيىن كەشىپ تۇرعانداي. كەڭ دالانىڭ كوكجيەگىمەن ۇشتاسقان قارت تاۋلار سىلەمدەرى سان عاسىردىڭ تاريحي كۋاسى تارىزدەس. جاسىل تۇسپەن ۇلاسقان اشىق اسپان التىن تۇستەس ساحارا دالامىزعا ءسان بەرگەندەي. ۇلتتىق بوياۋدىڭ ۇندەستىگىنە ءنار بىتىرگەن تۋىندى اسەم بوياۋىمەن اۋەزدى انگە بولەيدى.
ساحي رومانوۆتىڭ كوركەم تۋىندىلارىنىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا كوركەمدىك اۋماعى مەن مازمۇندىق سالماعى جاعىنان ەرەكشە قۇندى.
|
|
| كومەك
| باس بەكەتىمىز
| سۇحپات باس بەتىمىز
